के खाने: जुजु धौ, बारा, योमरी र नेवारी भोज

नेवारी खाना हिमालयकै उत्कृष्ट भोजनमध्ये एक हो: मसला, गेडागुडी, विभिन्न रूपका चामल, राँगाको मासु, किण्वित खाना र पर्वका मिठाईले भरिपूर्ण। भक्तपुर र ठिमी यसलाई चाख्ने उत्कृष्ट ठाउँमध्ये पर्छन्, र धेरै परिकार विशेष चाडपर्व र ऋतुसँग जोडिएका छन्।

जुजु धौ, दहीको राजा

जुजु धौको शाब्दिक अर्थ राजा दही हो, र भक्तपुरको जुजु धौ नेपालभर प्रसिद्ध छ। भैंसी वा गाईको दूध घण्टौं बिस्तारै उमालेर बाक्लो र क्रिमी बनाइन्छ, गुलियो पारिन्छ, र स्थानीय कुमालेले बनाएका कटरी भनिने माटाका भाँडामा हालिन्छ। दही जम्दासम्म भाँडा न्यानो राखिन्छ। माटोले बढी पानी सोस्छ, र माथि सुनौलो तह भएको, कडा, बाक्लो र हल्का क्यारामेल स्वादको दही बन्छ। भक्तपुरका कुनै पनि दही पसलबाट, विशेषगरी दरबार क्षेत्र र तौमढी वरपर, किनेर सिधै माटाकै भाँडाबाट खानुहोस्।

बारा (वः)

नेपाल भाषामा वः भनिने बारा मासको पिठोबाट बनेको नुनिलो रोटी हो, कहिलेकाहीँ माथि अण्डा वा मासुको किमा हालिन्छ। यो किनारमा कुरकुरे र बीचमा नरम हुन्छ। बारा धेरै अनुष्ठानमा अनिवार्य चढाइने परिकार र लोकप्रिय खाजा हो; ठिमी र भक्तपुरका साना भोजनालयले तावामा तातै पकाउँछन्।

चतामरी

कहिलेकाहीँ नेवारी पिज्जा भनिने चतामरी चामलको पिठोको पातलो रोटी हो, जसलाई तावामा पकाएर माथि किमा, अण्डा, प्याज र मसला राखिन्छ। यो बाराभन्दा हलुका हुन्छ र तातै खाँदा मीठो हुन्छ।

क्वाँटी

क्वाँटी नौ किसिमका टुसा उमारिएका गेडागुडीको बाक्लो सुप हो, जुन परम्परागत रूपमा वर्षायाममा जनैपूर्णिमा (गुन्हु पुन्ही) मा खाइन्छ। यसले शरीर न्यानो पार्ने र वर्षायामको रुघाखोकी निको पार्ने विश्वास गरिन्छ। धेरै भोजनालयमा यो वर्षभरि पाइन्छ।

योमरी

योमरी चाकु (सख्खर र तिल) वा खुवा भरिएको चामलको पिठोको बाफमा पकाइने परिकार हो, जुन विशेषगरी डिसेम्बरको योमरी पुन्हीमा बनाइन्छ। थप जान्न पर्वको पृष्ठ हेर्नुहोस्।

समय बजी

नेवारी धार्मिक थाल समय बजी चाडपर्व र अनुष्ठानमा पस्किन्छ। यसमा सामान्यतया बजी (चिउरा), मसलेदार राँगाको मासु (छोयला), उसिनेको अण्डा, भटमास, अदुवा, तारेको माछा वा मासु, आलु, साग र अचार हुन्छ, र प्रायः सानो पालामा ऐला वा थ्वँ पनि। हरेक परिकारको प्रतीकात्मक अर्थ हुन्छ, र खानुअघि थाल देवतालाई चढाइन्छ।

ऐला र थ्वँ

ऐला चामल वा कोदोबाट बनाइने कडा रक्सी हो, जुन भोजमा उचाइबाट साना माटाका पालामा खन्याइन्छ। थ्वँ दूधजस्तो सेतो, हल्का मादक चामलको जाँड हो। दुवै नेवारी अनुष्ठानमा महत्त्वपूर्ण छन्; ऐला निकै कडा हुने भएकाले होसियारीपूर्वक पिउनुहोस्।

कहाँ खाने

भक्तपुरमा तौमढी र दरबार क्षेत्र वरपरका गल्लीका साना पारिवारिक भोजनालयले सुलभ मूल्यमा बारा, चतामरी र समय बजी पस्किन्छन्। छतमा रहेका क्याफेमा दृश्यसँगै नेपाली र अन्तर्राष्ट्रिय खाना पाइन्छ। ठिमी र सानोठिमीमा पुरानो बस्ती र अरनिको राजमार्गका चोक वरपरका साना नेवारी खाजा घर खोज्नुहोस्। स्थानीयलाई उनीहरू कहाँ खान्छन् भनी सोध्नुहोस् — उत्कृष्ट ठाउँमा प्रायः साइनबोर्ड हुँदैन।

शाकाहारीका लागि

धेरै नेवारी परिकारमा राँगाको मासु हुन्छ, तर शाकाहारीले मासु नहालेको बारा, तरकारीसँग चिउरा, क्वाँटी, योमरी, जुजु धौ र धेरै किसिमका अचार खान सक्छन्। 'म शाकाहारी हुँ' भन्नुहोस् वा मासु नभएको परिकार माग्नुहोस्।