भक्तपुरको गाईजात्रा
अन्य नाम: Gai Jatra in Bhaktapur · गाईजात्रा · Gaijatra · Saa Paru · सापारु
गाईजात्रा, गाईको पर्व, वर्षायामको भदौ महिनामा जनैपूर्णिमाको भोलिपल्ट पर्छ। यो दिवंगतलाई सम्झने पर्व हो, तर पनि भक्तपुरमा यो वर्षकै सबैभन्दा रमाइलो र ऊर्जावान दिनमध्ये एक हो।
अर्थ
विश्वासअनुसार गाईले मृतकको आत्मालाई परलोक तर्न मद्दत गर्छ। वर्षभरिमा परिवारको सदस्य गुमाएका परिवार परम्परागत रूपमा गाई डोर्याएर वा गाईको भेषमा बालबालिकालाई सजाएर सहरमा जुलुस निकाल्छन्। जुलुसले शोकाकुल परिवारलाई उनीहरू एक्ला छैनन् भन्ने देखाउँछ र समुदायलाई शोक बाँड्न मद्दत गर्छ।
काठमाडौंको एउटा प्रसिद्ध कथाअनुसार छोराको मृत्युपछि रानीलाई सान्त्वना दिन राजा प्रताप मल्लले कसैलाई गुमाएका परिवारलाई रानीसामु जुलुस निकाल्न लगाए, ताकि मृत्यु सबैलाई छुन्छ भन्ने रानीले देखून्। रानीलाई हँसाउन उनले ठट्टा र व्यंग्यलाई पनि प्रोत्साहन गरे। हास्यको त्यो भावना अझै गाईजात्राको अंश हो।
भक्तपुरको उत्सव
भक्तपुरमा शोकाकुल परिवारहरू बाँस र कपडाले अग्लो र साँघुरो ताहामचा बनाउँछन्, त्यसमा दिवंगतको फोटो राखी सजाउँछन् र सडकमा घुमाउँछन्। पछिपछि पुरुष र केटाहरूका समूह घिन्तांघिसी नाच — धिमेको तालमा लट्ठी बजाउँदै गरिने लयबद्ध नाच — नाच्छन्, जुन मुख्य दिनपछि पनि धेरै दिनसम्म विभिन्न टोलमा चलिरहन्छ। कतिपय सहभागी विभिन्न भेष धारण गर्छन् वा हास्य पात्र बन्छन्।
व्यंग्य
नेपालभर गाईजात्रा परम्परागत रूपमा व्यंग्यको छुट भएको दिन हो: हास्य कलाकार, पत्रपत्रिका र नाटक समूहले नेता र सामाजिक समस्यामाथि व्यंग्य गर्छन्। पछिल्ला वर्षमा काठमाडौं र भक्तपुरका व्यंग्य कार्यक्रम विशेष आकर्षण बनेका छन्।
सुझाव
गाईजात्रा वर्षायाममा पर्छ, त्यसैले छाता लैजानुहोस्। जुलुस उत्सवजस्तो देखिए पनि शोकाकुल परिवारका लागि सम्मानजनक कार्यक्रम हो — बाटो नछेक्नुहोस्, र नजिकबाट फोटो खिच्नुअघि सोध्नुहोस्।
इतिहास र मुख्य मिति
- सत्रौं शताब्दीकान्तिपुरका राजा प्रताप मल्लले शोकाकुल रानीलाई सान्त्वना दिन जुलुस र हास्य प्रोत्साहन गरेको भनिन्छ।
- हरेक भदौभक्तपुरमा धेरै दिनसम्म ताहामचा र घिन्तांघिसी नाचले सहर भरिन्छ।
तस्बिर संग्रह
चाडपर्वका मिति चन्द्र पात्रोअनुसार हुन्छन्। देखाइएका मिति अनुमानित हुन् — यात्रा गर्नुअघि स्थानीय पात्रोमा पक्का गर्नुहोस्।