इन्द्रजात्रा र कुमारी जात्रा
अन्य नाम: Indra Jatra and Kumari Jatra · इन्द्रजात्रा · येँया · Yenya · कुमारी जात्रा
इन्द्रजात्रा काठमाडौं सहरको ठूलो जात्रा हो, जुन वर्षाको अन्त्यमा बालीका लागि वर्षाका देवता र देवराज इन्द्रलाई धन्यवाद दिन मनाइन्छ। यो भक्तपुर वा ठिमीमा नभई काठमाडौं दरबार क्षेत्रमा हुने भए पनि सानोठिमीबाट छोटो दूरीमा छ, र धेरै बासिन्दा हेर्न जान्छन्।
किंवदन्ती
किंवदन्तीअनुसार इन्द्र आमाका लागि पारिजातको फूल चोर्न भेष बदलेर उपत्यकामा आए। उनी समातिए र आमा छुटाउन नआउन्जेल चोकमा बाँधिए; बदलामा आमाले जाडोभर बालीका लागि शीत र कुहिरो पठाउने वचन दिइन्। जात्राले यही कथा दोहोर्याउँछ, र पुरानो सहरभर बाँधिएझैं हात फैलाएका इन्द्रका मूर्ति राखिन्छन्।
आठ दिनको दृश्य
जात्रा पुरानो दरबारअगाडि इन्द्रको ध्वजासहितको अग्लो काठको लिंगो (योसिं) ठड्याएर सुरु हुन्छ। त्यसपछिका दिनमा मुकुण्डो नाच हुन्छन्: रातो अनुहारको लाखे गल्लीमा घुम्छ, मजिपा लाखे नाच्छ, र सवाभक्कु तथा पुलुकिसी (इन्द्र खोज्दै हिँड्ने सेतो हात्ती) ले भीडलाई रमाउँछन्। भैरवका ठूला मुकुण्डो प्रदर्शन गरिन्छन्, र तीमध्ये श्वेत भैरवको मुखबाट जाँड बगाइन्छ।
कुमारी जात्रा
तेस्रो दिन काठमाडौंकी जीवित देवी कुमारीलाई गणेश र भैरवका रथसँगै तीनमध्ये पहिलो रथयात्रामा निकालिन्छ। राष्ट्र प्रमुखले परम्परागत रूपमा उनको आशीर्वाद लिन्छन्।
इतिहास
परम्पराअनुसार इन्द्रजात्रा दसौं शताब्दीदेखि मनाइन्छ। राजा जयप्रकाश मल्लले सन् १७५६ मा कुमारी जात्रा थपे — र सन् १७६८ को इन्द्रजात्राकै बेला सहर उत्सवमा रमाइरहँदा पृथ्वीनारायण शाहको सेना काठमाडौं छिरेको थियो।
सुझाव
वसन्तपुर वरिपरि, विशेषगरी कुमारी जात्राका दिन, घना भीड हुन्छ। चाँडै पुग्नुहोस्, सकेसम्म छतको क्याफेबाट हेर्नुहोस्, र बहुमूल्य सामान सुरक्षित राख्नुहोस्।
इतिहास र मुख्य मिति
- दसौं शताब्दीपरम्पराअनुसार काठमाडौंका संस्थापक राजा गुणकामदेवको पालामा जात्रा सुरु भएको मानिन्छ।
- १७५६राजा जयप्रकाश मल्लले कुमारीको रथयात्रा सुरु गर्छन्।
- १७६८सहर उत्सवमा रमाइरहेका बेला इन्द्रजात्राकै दिन पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं कब्जा गर्छन्।
तस्बिर संग्रह
चाडपर्वका मिति चन्द्र पात्रोअनुसार हुन्छन्। देखाइएका मिति अनुमानित हुन् — यात्रा गर्नुअघि स्थानीय पात्रोमा पक्का गर्नुहोस्।