बडा दशैं

दशैं नेपालको सबैभन्दा लामो र महत्त्वपूर्ण चाड हो। असोज वा कात्तिकका पन्ध्र दिन कार्यालय बन्द हुन्छन्, घर फर्कने मानिसले बस भरिन्छन्, र परिवारहरू भेला भई महिषासुरमाथि देवी दुर्गाको विजय — असत्यमाथि सत्यको जित — मनाउँदै उनको आराधना गर्छन्।

पन्ध्र दिन

चाड घटस्थापनाबाट सुरु हुन्छ, जब घरको अँध्यारो कुनामा बालुवा र माटो भरेको भाँडामा जौ छरिन्छ, र घाम नलाग्ने गरी पानी हालेर राखिन्छ ताकि पहेंलो जमरा उम्रियोस्। सातौं दिन फूलपातीमा पवित्र सामग्री घर भित्र्याइन्छ। आठौं र नवौं दिन महाअष्टमी र महानवमीमा विशेष पूजा हुन्छ, दुर्गा र मातृका देवीका मन्दिर भीडले भरिन्छन्, र धेरै घर तथा मन्दिरमा बलि दिइन्छ। नवमीमा आउँदो वर्ष सुरक्षित रहून् भनी सवारी साधन र औजारको पनि पूजा गरिन्छ।

दसौं दिन विजयादशमी दशैंको मुटु हो। ठूलाबडाले साना सदस्यको निधारमा अक्षता र दहीमा मुछेको रातो टीका लगाइदिन्छन्, कानमा जमरा सिउरिदिन्छन् र आशीर्वादसँगै दक्षिणा दिन्छन्। त्यसपछि धेरै दिनसम्म परिवारहरू टीका थाप्न आफन्तकहाँ जान्छन्। कोजाग्रत पूर्णिमामा लक्ष्मीको पूजा गरी चाड औपचारिक रूपमा टुंगिन्छ, र कतिपय मानिस रातभर जाग्राम बस्छन्।

भक्तपुर र ठिमीमा दशैं

भक्तपुरमा दशैं देवीका नौ रूप नवदुर्गासँग नजिकबाट जोडिएको छ। मुकुण्डो लगाएर नाच्ने नवदुर्गा गण भक्तपुरका चित्रकार कलाकारले बनाएका मुकुण्डो लगाएर यो मौसमभर नाच्छ। सामान्यतः बन्द रहने तलेजु मन्दिर राजकालीन अनुष्ठानको केन्द्र बन्छ, र तरबार तथा अस्त्रको विधिपूर्वक पूजा हुन्छ। ठिमीमा नवरात्रभर बालकुमारी मन्दिर र सहरका मातृका देवीका मन्दिरमा पूजा चलिरहन्छ।

चङ्गा, पिङ र बजार

दशैं चङ्गाको मौसम पनि हो। बालबालिका र ठूला सबै छतबाट चङ्गा उडाउँदै एकअर्काको धागो काट्ने प्रयास गर्छन्। गाउँमा बाँसको अग्लो पिङ हालिन्छ। सानोठिमी र भक्तपुरका बजार नयाँ लुगा, खानेकुरा र उपहार किन्नेले खचाखच हुन्छन्।

पाहुनाका लागि

कार्यालय बन्द हुने, मुख्य दिनअघि बसमा भीड हुने र टीकाको दिन सहर सुनसान हुने अपेक्षा गर्नुहोस्। कसैको घरमा निम्तो पाउनुभयो भने पारिवारिक जीवन अनुभव गर्ने यो उत्तम समय हो। मानिसलाई 'दशैंको शुभकामना' भन्नुहोस्।