तिहार, म्ह पूजा र नेपाल संवत् नयाँ वर्ष

दशैंको करिब दुई हप्तापछि बत्तीको पर्व तिहार आउँछ। पाँच दिनसम्म घरहरू सफा गरी सजाइन्छन्, हरेक झ्यालमा दियो र बिजुली बत्ती बल्छन्, र राति गाउनेहरूको समूह घरघर पुग्छ।

पाँच दिन, पाँच सम्मान

पहिलो दिन काग तिहारमा लोकविश्वासमा यमका दूत मानिने कागलाई खुवाइन्छ। दोस्रो दिन कुकुर तिहारमा कुकुरलाई माला, टीका र विशेष खाना दिइन्छ; सानोठिमीका सडकका कुकुरहरू सयपत्रीको माला लगाएको देख्न यो रमाइलो दिन हो। तेस्रो बिहान लक्ष्मीको प्रतीक गाईको पूजा गरिन्छ, र साँझ लक्ष्मी पूजा हुन्छ, जब धनकी देवीलाई स्वागत गर्न घर झिलीमिली पारिन्छ। देवीले बाटो भेटून् भनी ढोकादेखि पूजाकोठासम्म रातो माटोले पाइला कोरिन्छ।

चौथो दिन धेरै समुदायले कृष्णले उचालेको गोवर्द्धन पर्वत र गोरुको पूजा गर्छन्। पाँचौं दिन भाइटीकामा दिदीबहिनीले दाजुभाइको निधारमा सप्तरंगी टीका लगाइदिन्छन्, मखमलीको माला र विशेष भोजन दिन्छन्, र दीर्घायुको कामना गर्छन्। दाजुभाइले बदलामा उपहार दिन्छन्।

देउसी र भैलो

तिहारका साँझ बालबालिका र युवाका समूहले ढोकाढोकामा भैलो (केटीहरू) र देउसी (केटाहरू) गाउँछन्, र बदलामा पैसा, मिठाई र फलफूल पाउँछन्। आजकल धेरै समूहले यसरी सामुदायिक कामका लागि रकम संकलन गर्छन्।

म्ह पूजा र नेपाल संवत्

नेवार समुदायका लागि तिहारको चौथो दिन म्ह पूजा — आफ्नै शरीरको पूजा — हो। परिवारका हरेक सदस्य भुइँमा कोरिएको मण्डलअगाडि बस्छन्, र आउँदो वर्ष स्वस्थ र बलियो रहन शरीर र आत्माको पूजा गरिन्छ। सोही दिन परम्परागत नेवार पात्रो नेपाल संवत्को नयाँ वर्ष सुरु हुन्छ, र भक्तपुर, ठिमी र काठमाडौंमा नयाँ वर्षको स्वागतमा र्‍याली, सांस्कृतिक कार्यक्रम र उत्सव हुन्छन्।

ठिमीका माटाका दियो

तिहारमा बालिने धेरै साना माटाका दियो ठिमी र भक्तपुरका कुमालेले बनाएका हुन्छन्। चाडअघिका हप्तामा कुमाले आँगनमा हजारौं दियो सुकाइरहेको देख्न सकिन्छ।