चाँगुनारायण

भक्तपुरको उत्तरमा, मनोहरा खोलामाथिको डाँडामा चाँगुनारायणको मन्दिर छ। यसलाई अहिले पनि पूजा हुने नेपालको सबैभन्दा पुरानो मन्दिर मानिन्छ, र यो काठमाडौं उपत्यका विश्व सम्पदाका सात स्मारक क्षेत्रमध्ये एक हो। धेरै पाहुनाहरू यसलाई उपत्यकाको सबैभन्दा मनपर्ने ठाउँ भन्छन्: शान्त, रूखले घेरिएको र असाधारण मूर्तिकलाले भरिएको।

लिच्छविकालीन मन्दिर

यस स्थलको इतिहास कम्तीमा लिच्छविकालसम्म पुग्छ। मन्दिरअगाडि राजा मानदेव प्रथमको सन् ४६४ को शिलालेख भएको ढुंगाको स्तम्भ छ — नेपालमा भेटिएको सबैभन्दा पुरानो मिति भएको अभिलेख। यसले राजाको धार्मिकता र उनकी आमाको भक्तिको वर्णन गर्छ, र इतिहासकारका लागि यो अमूल्य निधि हो। हालको मन्दिर पहिलेको संरचना जलेपछि करिब सन् १७०२ मा पुनर्निर्माण गरिएको हो, तर वरपरका धेरै मूर्ति हजार वर्षभन्दा पुराना छन्।

मूर्तिहरू

चोक खुला संग्रहालयजस्तै छ। मन्दिरतर्फ फर्केर घुँडा टेकेका गरुड हेर्नुहोस्, जुन लिच्छविकालीन मानिन्छ र जसको अनुहार राजा मानदेवकै अनुहारमा आधारित भनिन्छ। नजिकै ब्रह्माण्ड नाप्न तीन पाइला चालेका विष्णु विक्रान्त (त्रिविक्रम) को प्रसिद्ध मूर्ति, र दैत्य हिरण्यकशिपुलाई चिथोर्दै गरेका नरसिंहको शक्तिशाली मूर्ति छन्। अर्को प्रसिद्ध मूर्तिमा विष्णु शेषनागमा पल्टिएका छन्, र गरुडमा सवार विष्णुको मूर्ति पुरानो दस रुपैयाँको नोटमा छापिएको थियो।

मुख्य मन्दिर दुई तले पगोडा हो, जसलाई देवताका धेरै हात भएका रूप कुँदिएका टुँडालले सजाइएको छ। ढोका र झ्यालमा सुनको जलप छ, र द्वारमा ढुंगाका जनावरका जोडीले पहरा दिन्छन्।

गाउँ

मन्दिरसम्म उकालो चढ्ने चाँगु गाउँ इँटाका घर र साना पसल भएको परम्परागत नेवार बस्ती हो। यहाँ एक स्थानीय परिवारले चलाएको परम्परागत सामग्रीको सानो संग्रहालय र उपत्यका देखिने क्याफेहरू छन्।

सानोठिमीबाट कसरी पुग्ने

सानोठिमी वा भक्तपुरबाट मनोहरा पार गर्दै उत्तर जाने सडकबाट चाँगुनारायणसम्म लोकल बस र ट्याक्सी चल्छन्। अर्को लोकप्रिय विकल्प पैदल यात्रा हो: भक्तपुरबाट करिब दुई घण्टा लाग्छ, वा चाँगुबाट डाँडै–डाँडा नगरकोटसम्म चार–पाँच घण्टामा हिँड्न सकिन्छ। विदेशी पाहुनाले गाउँमा प्रवेश शुल्क तिर्नुपर्छ।