कमल विनायक र कमल पोखरी
अन्य नाम: Kamal Binayak and the lotus pond · कमल विनायक · कमल पोखरी · Kamalbinayak · Yatu Ganesh · यातु गणेश
भक्तपुरको उत्तर–पूर्वी किनारमा, जहाँ इँटाको सहर खुला खेतसँग मिल्छ, शान्त पोखरीछेउ सानो गणेश मन्दिर छ। मन्दिर कमल विनायक — कमलका गणेश — हो, र पोखरी कमल पोखरी, जसको नाम वर्षायाममा यसको सतहमा फुल्ने कमलका फूलबाट राखिएको हो।
यातु गणेश
स्थानीय नेवारहरू यी देवतालाई यातु गणेश भन्छन्। हरेक नेवार सहरझैं भक्तपुरले पनि धेरै ठाउँमा गणेशको पूजा गर्छ, र अरू देवताभन्दा पहिले गणेशलाई पुज्ने चलन छ। कमल विनायकमा मंगलबार, शनिबार र गणेश चौथीमा विशेष भीड हुन्छ। परम्पराअनुसार यो पीठ करिब हजार वर्ष पुरानो हो; हालको मन्दिर २०१० मा मर्मत गरिएको थियो।
पोखरीको किंवदन्ती
एउटा स्थानीय किंवदन्तीअनुसार एक रानी दैनिक पूजाका लागि यही पोखरीबाट कमलको पातमा पानी बोकेर लैजान्थिन्। सत्य जे भए पनि, पोखरीले शताब्दियौंदेखि टोललाई लुगा धुन, सिँचाइ र अनुष्ठानमा सेवा दिएको छ। साँझ परिवारहरू किनारमा घुम्छन् र बालबालिका माछालाई दाना खुवाउँछन्।
शान्त कुना
मुख्य चोकभन्दा यहाँ धेरै कम पाहुना आउँछन् — यही यसको आकर्षण हो। यहाँबाट उत्तरतर्फ हनुमन्ते उपत्यकापारि चाँगुनारायणको डाँडा देखिन्छ। सहरबाहिर हिँड्ने सुरुआती बिन्दु पनि हो: उत्तर चाँगुतर्फ, वा पूर्व खेत र इँटाभट्टाका ग्रामीण क्षेत्रतर्फ।
कसरी पुग्ने
दरबार क्षेत्रबाट मूल सडक हुँदै तचपाल (दत्तात्रेय चोक) पार गरी उत्तर–पूर्वतर्फ जानुहोस्; करिब बीस मिनेट लाग्छ। कमल विनायक बसबिसौनीबाट नगरकोट र चाँगुनारायण जाने ट्याक्सी पाइन्छन्।
इतिहास र मुख्य मिति
- करिब १,००० वर्षअघिस्थानीय परम्पराअनुसार गणेशको पीठ करिब हजार वर्ष पुरानो हो।
- २०१०समुदायले मन्दिर मर्मत गर्छ।