पचपन्न झ्याले दरबार

दरबार क्षेत्रको उत्तरतर्फको लामो इँटाको अनुहार पचपन्न झ्याले दरबार हो, जसलाई नेपाल भाषामा न्येकन्झ्या लायकू भनिन्छ। यसको माथिल्लो तल्लामा कालो रंगका कुँदिएका काठका झ्यालको लहर छ — नाममै भएका पचपन्न झ्याल — जसलाई नेवारी काष्ठकलाको उत्कृष्ट नमूना मानिन्छ।

इतिहास

कम्तीमा पन्ध्रौं शताब्दीमा यक्ष मल्लको पालादेखि, जब भक्तपुर सम्पूर्ण उपत्यकाको राजधानी थियो, यहाँ राजदरबार थियो। आज देखिने दरबारको श्रेय मुख्यतः करिब सन् १६९६ देखि १७२२ सम्म शासन गरेका राजा भूपतीन्द्र मल्ललाई जान्छ, जसले यसलाई भव्य रूपमा पुनर्निर्माण गरे। पछिका थपघट, क्षति र मर्मत — विशेषगरी १९९० सालको भूकम्पपछि दरबारका केही भाग फेरि बनाउनुपर्दा — यसको स्वरूप बदलियो, तर झ्यालको लहर अझै सबैभन्दा प्रशंसित विशेषता हो।

झ्यालहरू

झ्यालहरू सुकाइएको सालको काठ र अन्य कडा काठबाट बनेका छन्, जसमा जाली, देवीदेवता, फूल र पौराणिक जीव कुँदिएका छन्, र तेल लगाएर कालो पारिएका छन्। जालीका कारण राजपरिवारका सदस्यले आफू नदेखिई चोक हेर्न सक्थे। दरबार अगाडि उभिएर माथि हेर्दै झ्याल गन्ने प्रयास गर्नुहोस् — र ध्यान दिनुहोस्, कुनै पनि दुई कुँदिएका प्यानल ठ्याक्कै उस्तै छैनन्।

सुनढोका र मूल चोक

दरबारको अनुहारमा प्रसिद्ध सुनढोका जडिएको छ, जसले भित्री चोक र राजपरिवारकी रक्षक देवी तलेजुको मन्दिरतर्फ लैजान्छ। सुनढोकासम्बन्धी छुट्टै पृष्ठ हेर्नुहोस्।

राष्ट्रिय कला संग्रहालय

दरबार परिसरको एक भागमा राष्ट्रिय कला संग्रहालय छ। यसका कोठामा पौभा चित्र, तालपत्रका हस्तलिखित ग्रन्थ, देवताका ढुंगा र धातुका मूर्ति तथा मल्लकालीन कलाकृति राखिएका छन्। प्रवेशद्वारका दुवैतिर हनुमान र नरसिंहका मूर्ति छन्। भित्र फोटो खिच्ने नियम समय–समयमा फेरिन्छ, त्यसैले प्रवेशद्वारमा सोध्नुहोस्।

सुझाव

बिहान सबेरै वा अपराह्नको नरम प्रकाशमा दरबार सबैभन्दा सुन्दर देखिन्छ, जब कुँदाइले गहिरो छाया पार्छ। फराकिलो दृश्यका लागि वत्सला दुर्गा मन्दिर र तलेजु घण्टीतर्फ पछि सर्नुहोस्।