सुनढोका

पचपन्न झ्याले दरबारको रातो इँटाको भित्तामा घाममा चम्किने एउटा ढोका छ। स्थानीय रूपमा सुनढोका भनिने यो ढोका सुनको जलप लगाइएको तामाले बनेको छ र अठारौं शताब्दीको मध्यमा भक्तपुरका अन्तिम मल्ल राजा रणजित मल्लले बनाएका हुन्। धेरै कला इतिहासकार र लेखकहरूले यसलाई काठमाडौं उपत्यकाको उत्कृष्ट कलाकृतिमध्ये एक भनेका छन्।

ढोका पढ्ने तरिका

ढोकाको टुप्पोमा विष्णुका वाहन मानव–पक्षी गरुड पखेटा फिँजाएर नाग समातेर बसेका छन्। तल, तोरण भनिने अर्धगोलाकार प्यानलको बीचमा अस्त्र र प्रतीक बोकेकी धेरै हात भएकी देवी तलेजु छन्। उनको वरिपरि साना देवता, पौराणिक जलजन्तु (मकर) र बुट्टेदार लहराका आकृति छन्। ढोकामाथि सुनौला गजुर भएको सानो छानो छ र दुवैतिर घण्टी झुन्डिएका छन्।

तलेजु र मूल चोक

ढोकाले भित्री दरबारका चोकहरू, मुख्य चोक मूल चोक, र मल्ल राजाहरूकी रक्षक देवी तलेजु भवानीको मन्दिरतर्फ लैजान्छ। तलेजुलाई जीवित देवी कुमारीसँग पनि नजिकबाट जोडिन्छ। तलेजु मन्दिर भक्तपुरका सबैभन्दा पवित्र स्थानमध्ये एक हो; भित्री भागमा हिन्दूहरू मात्र जान पाउँछन्, र भित्र फोटो खिच्न अनुमति नहुन सक्छ। पाहुनाहरू प्रायः ढोकाबाट छिरेर चोकका केही भाग हेर्न सक्छन् — सूचना र सुरक्षाकर्मीको निर्देशन पालना गर्नुहोस्।

भित्र नाग पोखरी पनि देख्न सकिन्छ — ढुंगेधारा र नागले सजिएको खम्बा भएको राजकीय स्नान कुण्ड, जहाँ राजाहरू धार्मिक स्नान गर्थे।

किन महत्त्वपूर्ण

सुनढोका मल्ल कलाको अन्तिम उत्कर्ष हो। यो बनेको पन्ध्र वर्षभित्रै भक्तपुर गोरखाका शाह राजाको अधीनमा पर्‍यो, र उपत्यकाका तीन राज्यको युग सकियो। यसको अगाडि उभिँदा तपाईं एउटा सम्पूर्ण युगको अन्तिम उत्कृष्ट कृति हेरिरहनुभएको हुन्छ।