भक्तपुर दरबार क्षेत्र

भक्तपुर — पुरानो नेपालीमा भादगाउँ, नेपाल भाषामा ख्वप — को अर्थ भक्तहरूको सहर हो। मल्लकालको धेरैजसो समय यो सम्पूर्ण उपत्यकाको राजधानी थियो, र पन्ध्रौं शताब्दीको अन्ततिर उपत्यका तीन राज्यमा बाँडिएपछि पनि विसं १८२६ (सन् १७६९) सम्म यसका आफ्नै स्वाभिमानी राजाहरूको गद्दी रह्यो। दरबार क्षेत्र, अर्थात् राजदरबार अगाडिको चोक, त्यो शक्तिको केन्द्र थियो।

राजाहरूको चोक

परम्पराअनुसार सहरको स्थापना बाह्रौं शताब्दीमा राजा आनन्ददेव मल्लले गरेका हुन्। पन्ध्रौं शताब्दीमा शासन गरेका यक्ष मल्लले दरबार र सहरलाई धेरै विस्तार गरे। तर आज देखिने धेरैजसो संरचना सत्रौं शताब्दीको अन्त र अठारौं शताब्दीको सुरुमा जगतप्रकाश मल्ल, जितामित्र मल्ल र विशेषगरी कला र वास्तुकलाका महान् संरक्षक भूपतीन्द्र मल्लजस्ता राजाले बनाएका वा पुनर्निर्माण गरेका हुन्। अन्तिम राजा रणजित मल्लले सुनढोका र तलेजु घण्टी थपे, त्यसपछि सन् १७६९ मा गोरखाका पृथ्वीनारायण शाहले उपत्यका विजय गरे।

के हेर्ने

पश्चिमी ढोकाबाट छिर्दा ढुंगाका सिंह तथा उग्र देवता भैरव र उग्रचण्डीका मूर्तिले सजिएको द्वार पार गर्नुहुन्छ। अगाडि बायाँतर्फ पचपन्न झ्याले दरबारको लामो इँटाको अनुहार फैलिएको छ, जसमा सुनौलो सुनढोका जडिएको छ। विपरीततर्फ ढुंगाको वत्सला दुर्गा मन्दिर र ठूलो तलेजु घण्टी छन्। चोक वरिपरि प्रार्थना मुद्रामा बसेका राजा भूपतीन्द्र मल्लको मूर्ति भएको स्तम्भ, कुँदिएका टुँडाल भएको पशुपतिनाथ मन्दिर, च्यासिलिन मण्डप र कुनै बेला फसिदेग मन्दिर रहेको अग्लो डबली छन्।

पहिलेका भूकम्प, विशेषगरी १९९० सालको महाभूकम्पले धेरै भवन ध्वस्त पारे, त्यसैले यो चोक काठमाडौं वा पाटनको भन्दा खुला लाग्छ। २०७२ को भूकम्पले थप क्षति गर्‍यो; वत्सला दुर्गा ढल्यो र फसिदेगमा ठूलो क्षति भयो, र त्यसयता पुनर्निर्माण जारी छ।

चोकको प्रयोग

दरबार क्षेत्र केवल स्मारक होइन। विद्यालयका विद्यार्थी मन्दिरका खुड्किलामा बस्छन्, बुढापाका डबलीमा घाम ताप्छन्, जोडीहरू विवाहको फोटो खिच्छन्, र चाडपर्वमा चोक रथ, मुकुण्डो नाच र बाजाले भरिन्छ। दरबारको एक भागमा राष्ट्रिय कला संग्रहालय छ, जहाँ चित्र, हस्तलिखित ग्रन्थ र मूर्तिहरू राखिएका छन्।

सुझाव

काठमाडौंबाट दिनभरका पर्यटक आउनुअघि, बिहान सबेरै पुग्नुहोस्, जब प्रकाश नरम हुन्छ र स्थानीयहरू बिहानको पूजा गरिरहेका हुन्छन्। टिकट सुरक्षित राख्नुहोस्; यो धेरै प्रवेशद्वारमा जाँचिन्छ र सम्पूर्ण ऐतिहासिक क्षेत्रका लागि मान्य हुन्छ। दरबार क्षेत्रबाट न्यातपोल मन्दिर भएको तौमढी चोक छोटो पैदल दूरीमा छ, र पूर्वतर्फ अलि पर दत्तात्रेय चोक। भक्तपुर घुम्न पूरा एक दिन, वा धेरै दिन सजिलै बित्छ।