न्यातपोल: पाँचतले मन्दिर

तौमढी चोकका छानामाथि उठेको न्यातपोल मन्दिर नेपालको सबैभन्दा अग्लो पगोडा र भक्तपुरको प्रतीक हो। नेपाल भाषामा यसको नामको अर्थ पाँचतले हो: न्यात अर्थात् पाँच, पोल अर्थात् छानो। यसलाई सन् १७०२ मा राजा भूपतीन्द्र मल्लले बनाएका हुन् र शक्तिशाली तान्त्रिक देवी सिद्धिलक्ष्मीलाई समर्पित गरिएको हो।

टिकाउ निर्माण

न्यातपोल पाँच तहको ढुंगाको डबलीमा उभिएको छ, र त्यसमाथि पाँच तहका छाना छन् — सम्पूर्ण डिजाइनमा पाँचको सन्तुलन छ। स्थानीय वंशावलीअनुसार निर्माणका बेला राजा आफैंले इँटा बोकेका थिए, जसबाट प्रजा पनि सहयोग गर्न प्रेरित भए, र मन्दिर अचम्मै छिटो सम्पन्न भयो। विवरण जे भए पनि, यसका निर्माणकर्ता निपुण थिए: भक्तपुरको धेरै भाग ध्वस्त पार्ने १९९० सालको महाभूकम्पमा न्यातपोल बच्यो, र २०७२ को भूकम्पमा पनि सामान्य क्षतिमात्र भयो।

खुड्किलाका पहरेदार

मन्दिरको सबैभन्दा प्रसिद्ध विशेषता यसको खुड्किला हो, जसको दुवैतिर ढुंगाका पहरेदारका जोडी छन्। परम्पराअनुसार हरेक जोडी तलको जोडीभन्दा दस गुणा बलियो हुन्छ। सबैभन्दा तल जयमल र फत्तु छन् — सामान्य मानिसभन्दा दस गुणा बलिया भनिएका पौराणिक पहलमान। त्यसमाथि हात्ती, त्यसपछि सिंह, त्यसपछि शार्दूल, र सबैभन्दा माथि बाघिनी (बाघ रूप) र सिंहिनी (सिंह रूप) देवी छन्। यसरी मन्दिरभित्रकी देवी सबैभन्दा शक्तिशाली हुन्छिन्।

छानाका टुँडाल

छानालाई देवीका विभिन्न रूप र अन्य देवता कुँदिएका १०८ वटा काठका टुँडालले थामेका छन्। १०८ हिन्दू र बौद्ध परम्परामा पवित्र संख्या हो। भित्रको गर्भगृह विरलै खोलिन्छ, र पुजारी मात्र भित्र जान पाउँछन्; सिद्धिलक्ष्मीको मूर्ति धेरै थोरै मानिसले देखेका छन्।

तौमढी चोक

न्यातपोल वरपरको चोक भक्तपुरकै सबैभन्दा जीवन्त चोकमध्ये एक हो। यसको पूर्वतर्फ तीन तले भैरवनाथ मन्दिर छ, र बिस्का जात्रामा भैरवको रथ तानिँदा चोक भीडले भरिन्छ। चोक वरपरका क्याफेका छतबाट मन्दिर सिधै देखिन्छ — चिया र जुजु धौ खान उत्तम ठाउँ।

सुझाव

चोक र वरपरका छाना हेर्न माथिल्लो डबलीसम्म खुड्किला चढ्नुहोस्। एकपटक दिउँसो र एकपटक साँझ जानुहोस्, जब मन्दिरमा बत्ती बल्छ र चोक पर्यटकभन्दा स्थानीयले भरिन्छ।