भैरवनाथ मन्दिर
अन्य नाम: Bhairavnath Temple · भैरवनाथ मन्दिर · Bhairab Nath · Kasi Bishwanath · भैरव
तौमढी चोकको पूर्वतर्फ, न्यातपोलतर्फ फर्केर भैरवनाथ मन्दिर उभिएको छ। न्यातपोल अग्लो र पातलो छ भने भैरवनाथ चौडा र गह्रौं छ, आयताकार बनोट र तीन तहका छानासहित। यी दुई मन्दिरले मिलेर नेपालकै उत्कृष्ट चोकमध्ये एकलाई घेरेका छन्।
भक्तपुरका भैरव
भैरव शिवको उग्र, रक्षक रूप हुन्, र भक्तपुरमा उनलाई सहरका संरक्षकका रूपमा पुजिन्छ। यहाँको मूर्ति विशेष छ: स्थानीय परम्परामा उनको शिर मात्र पुजिन्छ, र यसको कथा बिस्का जात्राको किंवदन्तीसँग जोडिएको छ। एउटा कथाअनुसार भैरव भेष बदलेर काशीबाट जात्रा हेर्न आए, एक तान्त्रिकले चिने र बाँधे; उनको शिर भक्तपुरमै रह्यो। मन्दिरको अगाडिको प्वालबाट भक्तजनले साना भेटी चढाउँछन्, जहाँबाट भैरवको शिर चियाउन सकिन्छ।
इतिहास
परम्पराअनुसार मन्दिर सुरुमा एक तले थियो, र अठारौं शताब्दीको सुरुमा भूपतीन्द्र मल्लले यसलाई हालको स्वरूपमा पुर्याए। किंवदन्तीअनुसार न्यातपोल बनाएपछि भूपतीन्द्र मल्लले भैरवको ईर्ष्या शान्त पार्न उनको मन्दिर पनि ठूलो बनाए। १९९० सालको भूकम्पले यसमा ठूलो क्षति पुर्यायो, र पछि मर्मत गरियो।
बिस्का जात्रा
नेपाली नयाँ वर्षको पर्व बिस्का जात्रामा भैरवलाई तीन तहको विशाल काठको रथमा राखेर सहरका गल्लीमा तानिन्छ। सहरको माथिल्लो र तल्लो भागका टोलीहरू रथलाई आफ्नोतर्फ तान्न डोरी तानातान गर्छन् — कहिलेकाहीँ घण्टौं चल्ने कोलाहलपूर्ण र रोमाञ्चक कार्यक्रम। जात्राअघि रथ तौमढी चोकमै जोडिन्छ, र वर्षको बाँकी समय यसका ठूला काठका पाङ्ग्रा नजिकै राखिएको देख्न सकिन्छ।
हेर्नुहोस्
मन्दिरको अगाडि धातुका साना मूर्ति र कुँदिएका टुँडालको लहर छ। प्रवेशद्वारमा पहरा दिने सिंह र भक्तजनले कहिलेकाहीँ छाडेका माटाका भेटीमा ध्यान दिनुहोस्। अगाडिको चोक चाडपर्वमा परम्परागत भेला हुने ठाउँ पनि हो, जब बाजा बजाउनेहरू मन्दिरको डबलीबाट बाजा बजाउँछन्।
इतिहास र मुख्य मिति
- १७०० को दशकको सुरुसुरुमा एक तले देवालय; भूपतीन्द्र मल्लले यसलाई तीन तले ठूलो मन्दिर बनाउँछन् (परम्परागत रूपमा १७१७)।
- १९३४भूकम्पमा ठूलो क्षति; पछि पुनर्निर्माण।
- २०१५गोरखा भूकम्पमा फेरि क्षति; मर्मत गरिन्छ।
- हरेक अप्रिलबिस्का जात्रामा भैरवको रथ सहरमा तानिन्छ।