वत्सला दुर्गा मन्दिर र तलेजु घण्टी

सुनढोकाको ठीक अगाडि कुँदिएको ढुंगाको एउटा पातलो मन्दिर छ, जसको शिखर तहतह हुँदै सुनौलो गजुरतर्फ उठेको छ। यो देवी दुर्गाको एक रूपलाई समर्पित वत्सला दुर्गा मन्दिर हो, र दरबार क्षेत्रमा सबैभन्दा धेरै फोटो खिचिने संरचनामध्ये एक हो।

वास्तुकला

उपत्यकामा प्रचलित इँटा र काठका पगोडाभन्दा फरक, वत्सला दुर्गा उत्तर भारतका मन्दिरबाट प्रेरित घुमाउरो ढुंगाको शिखर शैलीमा बनेको छ। यसको आधार वरिपरि साना मण्डप छन् र खुड्किलामा ढुंगाका जनावरले पहरा दिन्छन्। परम्पराअनुसार यो मन्दिर सन् १६७० को दशकमा जगतप्रकाश मल्लको पालामा बनेको मानिन्छ।

विनाश र पुनर्निर्माण

२०७२ वैशाख १२ को भूकम्पमा यो मन्दिर पूर्ण रूपमा ढल्यो — धेरै नेपालीका लागि त्यो दिनको सबैभन्दा मर्माहत दृश्यमध्ये एक। कुँदिएका ढुंगा संकलन गरी सूचीकृत गरिए र सम्भव भएसम्म पुनः प्रयोग गरिए। केही वर्षपछि पुनर्निर्माण सम्पन्न भयो, र आज फेरि यो दरबारको छेउमा उभिएको छ, यद्यपि सतहका केही विवरण नयाँ छन्।

तलेजु घण्टी

मन्दिरको छेउमा अग्लो डबलीमा अठारौं शताब्दीमा राजा रणजित मल्लले राखेको ठूलो तलेजु घण्टी झुन्डिएको छ। परम्परागत रूपमा देवी तलेजुको दैनिक पूजामा यो बजाइन्थ्यो। नजिकैको अर्को सानो घण्टीलाई स्थानीय रूपमा भुक्ने घण्टी भनिन्छ: किंवदन्तीअनुसार राजाको आगमन सूचना दिन वा केही अनुष्ठानमा यो बजाइन्थ्यो, र यसको आवाज सुन्दा कुकुरहरू भुक्ने र कराउने गर्थे। कसैकसैले यो राजाको नराम्रो सपनाको निवारणका लागि राखिएको भन्छन्। सत्य जे भए पनि, यो कथा स्थानीय गाइडहरूको प्रिय कथा हो।

नजिकै

वत्सला दुर्गा मन्दिरको छेउमा च्यासिलिन मण्डप छ — १९९० सालमा ढलेर पुराना तस्बिर र परम्परागत प्रविधि प्रयोग गरी सन् १९८७ मा पुनर्निर्माण गरिएको अष्टकोण मण्डप। चोक हेर्दै बस्न यो रमाइलो ठाउँ हो।