नवदुर्गा द्योछेँ, देवीहरूको घर

दत्तात्रेय चोकबाट पूर्वतर्फ गाछेँ टोलतर्फ हिँड्दा एउटा अनौठो भवन भेटिन्छ: सुनौलो ढोका, रंगिएका झ्याल र अगाडि सानो चोक भएको अग्लो र साँघुरो तीन तले घर। यो नवदुर्गा द्योछेँ हो — नेपाल भाषामा द्योछेँ अर्थात् देवघर — भक्तपुरका सबैभन्दा शक्तिशाली र रहस्यमय देवताहरूको घर।

सहरका देवीहरू

भक्तपुरका मल्ल राजाहरू शक्तिका उपासक थिए, र उग्र तान्त्रिक देवीले राज्यको रक्षा गर्छन् भन्ने विश्वास गर्थे। उनीहरूले सहरको किनारका विभिन्न बिन्दुमा अष्टमातृकाका पीठ राखे, जसले पवित्र यन्त्र बनाउँछ, र बीचमा त्रिपुरसुन्दरी। नवदुर्गा — दुर्गाका नौ रूप, गणेश, भैरव र गणसहित — त्यही रक्षा घेराको जीवित रूप हुन्।

देवघरभित्र

द्योछेँमा नवदुर्गाका मुकुण्डो राखिन्छन् र पुजिन्छन्। एघार महिने नाचको मौसमभर बनमाला समुदायका नर्तकहरू शुद्धताका नियम पालना गर्दै यहीँ बस्छन्। भित्र महालक्ष्मीको चाँदीको मूर्ति छ, र हरेक भक्तले कम्तीमा एकपटक दर्शन गर्नुपर्छ भनिन्छ। यहाँ बाहिरकालाई बन्द तान्त्रिक विधि र बलि हुन्छन्।

मुकुण्डो

हरेक वर्ष चित्रकार कलाकारले पवित्र माटो र अन्य सामग्री मिसाएर नयाँ मुकुण्डो बनाउँछन्, र तान्त्रिक विधिले प्राण भर्छन्। गर्मीको सुरुमा भलभल अष्टमीमा मौसम सकिँदा मुकुण्डो हनुमन्ते खोलामा लगेर मानिसको शवजस्तै दाहसंस्कार गरिन्छ। करिब दुई महिनाको विश्रामपछि गठेमंगलमा नयाँ मुकुण्डोले फेरि चक्र सुरु गर्छन्।

सम्मानपूर्वक भ्रमण

भित्री गर्भगृह गैरहिन्दूका लागि बन्द छ, र अनुमतिबिना अनुष्ठानको फोटो खिच्न पाइँदैन। गल्लीबाटै भवनको सुनौलो ढोका, कुँदिएका टुँडाल र रंगिएको अनुहार हेर्न सकिन्छ। द्योछेँ बुझ्ने उत्तम तरिका भक्तपुरको कुनै चोकमा नवदुर्गा नाच हेर्नु हो — नाच कहिले र कहाँ हुन्छ भनी स्थानीयलाई सोध्नुहोस्।