सानोठिमी: सानो ठिमी

सानोठिमीको शाब्दिक अर्थ 'सानो ठिमी' हो। पूर्वपट्टिको डाँडामा रहेको पुरानो र घना नेवार बस्ती ठिमीबाट छुट्याउन यो नाम राखिएको हो। शताब्दियौंसम्म यहाँ खेतबारी थियो: बर्खामा धानका गरा, हिउँदमा गहुँ र तोरी, र काठमाडौं–भक्तपुर जोड्ने बाटोछेउ छरिएका घरहरू।

खेतबाट व्यस्त करिडोरसम्म

सडकसँगै सबै कुरा बदलियो। काठमाडौंलाई कोदारी नाकासँग जोड्न सन् १९६० को दशकमा बनेको अरनिको राजमार्ग सानोठिमीको बीचबाट जान्छ। यसको छेउमा पसल, विद्यालय, सरकारी कार्यालय र नयाँ घरहरू बने। अहिले यो सडक धेरै लेनमा फराकिलो भइसकेको छ र सानोठिमी उपत्यकाको पूर्वी भागको सबैभन्दा व्यस्त चोकमध्ये एक हो, जहाँबाट काठमाडौं, भक्तपुर, बनेपा र धुलिखेलतर्फ बस र माइक्रोबस निरन्तर चल्छन्।

यही विकासका कारण सानोठिमीमा मिश्रित पहिचान छ। पुस्तौंदेखि बस्दै आएका परिवार — धेरैजसो पुरानो ठिमीसँग जोडिएका नेवार किसान र व्यापारी — नेपालका हरेक कुनाबाट पढ्न, पढाउन वा सरकारी कार्यालयमा काम गर्न आएका मानिससँगै बस्छन्। एउटै गल्लीमा नेपाल भाषा, नेपाली, तामाङ, मैथिलीलगायत धेरै भाषा सुनिन्छन्।

किन रोकिनुपर्छ

सानोठिमी आफैं सम्पदा सहर होइन, र यो त्यस्तो देखिन खोज्दैन पनि। पाहुनाका लागि यसको महत्त्व यसको स्थानमा छ। यहाँबाट पुरानो ठिमी दस मिनेटको पैदल दूरीमा छ, भक्तपुर दरबार क्षेत्र बसमा करिब पन्ध्र मिनेट, र चाँगुनारायण, सूर्यविनायक तथा नगरकोट पनि छोटो यात्रामै पुगिन्छ। बास, खाना र यातायात प्रायः पर्यटकीय केन्द्रभन्दा सस्तो हुन्छ, र उपत्यकाका मानिसको दैनिक जीवन नजिकबाट बुझ्न पाइन्छ।

अचम्मको कुरा, यो टोल नेपालको विद्यालय शिक्षाको प्रशासनिक मुटु पनि हो। राष्ट्रिय पाठ्यक्रम तयार गर्ने पाठ्यक्रम विकास केन्द्र, राष्ट्रिय परीक्षा बोर्ड, शिक्षक तालिम केन्द्र र सरकारी पाठ्यपुस्तक छाप्ने संस्था सबै यहीँ छन्, साथमा त्रिभुवन विश्वविद्यालयको पुरानो सानोठिमी क्याम्पस पनि। थप जान्न शिक्षा केन्द्रसम्बन्धी छुट्टै पृष्ठ पढ्नुहोस्।

दैनिक जीवन

बिहान चाँडै सुरु हुन्छ। सूर्योदयअघि नै मानिसहरू फूल, अक्षता र सिन्दूरको थाल बोकेर गल्लीगल्लीका गणेश र स्थानीय देवताका साना मन्दिरतिर जान्छन्। ठिमी र बोडेका खेतबाट ल्याइएका तरकारी बेच्नेहरू सहायक सडकछेउ बस्छन्। चिया पसल कक्षा जाने विद्यार्थीले भरिन्छन्। साँझ राजमार्गबाट टाढाका गल्ली फेरि शान्त हुन्छन्, र चाडको मौसमअघि बालबालिकाले धिमे र बाँसुरी अभ्यास गरेको सुनिन्छ।

सानोठिमी अनुभव गर्ने सबैभन्दा राम्रो तरिका राजमार्गबाट टाढा हिँड्नु हो। दक्षिण वा पूर्वतर्फ जाने कुनै पनि गल्ली समात्नुहोस्; केही मिनेटमै गाडीको आवाज हराउँछ, घरहरू पुराना देखिन थाल्छन् र ठिमीसम्मै फैलिएको इँटा र काठको वास्तुकला देखिन थाल्छ।

व्यावहारिक जानकारी

काठमाडौंको रत्नपार्क वा पुरानो बसपार्कबाट भक्तपुर, बनेपा वा धुलिखेल जाने लोकल बस सानोठिमी हुँदै जान्छन्; कन्डक्टरलाई सानोठिमीमा ओर्लाइदिन भन्नुहोस्। राइड सेयरिङ एप पनि यस क्षेत्रमा राम्रोसँग चल्छन्। नगद बोक्नुहोस् — साना पसल र चिया पसलमा कार्ड विरलै चल्छ, यद्यपि डिजिटल वालेट बढ्दै छ। सुक्खा मौसममा धुलो हुने भएकाले राजमार्गछेउ हिँड्दा मास्क उपयोगी हुन्छ।