कुमाले चोक (तलाको)

दरबार क्षेत्रबाट केही मिनेट दक्षिण हिँड्दा गल्लीहरू सुकाइरहेका माटाका भाँडाको लहरले ढाकिएको फराकिलो चोकमा खुल्छन्। यो कुमाले चोक हो, जसलाई स्थानीय रूपमा तलाको भनिन्छ, जहाँ भक्तपुरका प्रजापति कुमालेहरूले पुस्तौंदेखि काम गर्दै आएका छन्।

के देखिन्छ

घाम लागेको दिन चोक खुला आकाशमुनिको कार्यशाला बन्छ। कुमालेहरू चक्कामा बस्छन् — कसैको काठको लट्ठीले हातैले घुमाइने, कसैको बिजुलीको मोटरले — र गाग्री, गमला, दियो, खुत्रुके तथा जुजु धौ जमाउने साना कटरी बनाउँछन्। तयार भाँडा सुकाउन सफा लहरमा राखिन्छन्। नजिकै बिस्तारै धुवाँ निस्किरहेका परालले छोपिएका थुप्रा देख्न सक्नुहुन्छ — यी खुला भट्टी हुन्, जहाँ पराल र खरानीको तहमुनि एक दिन वा बढी भाँडा पोलिन्छ।

चोक वरपरका पसलमा तयार भाँडा बिक्छन्: सादा र रंगिएका भाँडा, जनावरका आकृति, हात्ती र गणेशका मूर्ति, मैनबत्ती राख्ने भाँडा र साना स्मृतिचिह्न। धेरै कुमालेहरू थोरै शुल्कमा पाहुनालाई चक्का चलाउन दिन्छन्।

चोकका मन्दिर

चोकको बीचमा एक धनी कुमालेले बनाएको भनिने जेठ गणेशको सानो मन्दिर छ। नजिकै विष्णुको मन्दिर पनि छ। भक्तपुरमा जताततै जस्तै यहाँ पनि सीप र पूजा एकअर्कामा गाँसिएका छन्: कुमालेहरू दिनको पहिलो भाँडा देवतालाई चढाउँछन्, र लगभग हरेक अनुष्ठानमा माटाका भाँडा प्रयोग हुन्छन्।

भूकम्पपछि

२०७२ मा कुमाले चोक वरपरको क्षेत्रमा ठूलो क्षति भयो, र धेरै भवन भत्किए। त्यसयता धेरै पुनर्निर्माण भएको छ, र चोक फेरि सहरकै सबैभन्दा व्यस्त हस्तकला स्थलमध्ये एक बनेको छ।

सुझाव

बिहान आउनुहोस् र स्मृतिचिह्न किन्ने भए खुद्रा पैसा ल्याउनुहोस्। सुकाइरहेका भाँडाबीच नहिँड्नुहोस् र नछुनुहोस् — ती नाजुक हुन्छन् र परिवारको आम्दानी हुन्। कुमालेको नजिकबाट फोटो खिच्नुअघि सधैं सोध्नुहोस्।